ของรางวัลแบบไหนไม่ทำให้ลูกติดรางวัล

พ่อแม่หลายคนกังวลว่า “ถ้าให้รางวัลทุกครั้ง ลูกจะทำดีก็ต่อเมื่อมีของแลกหรือเปล่า” เป็นคำถามที่ดีมาก เพราะรางวัลที่ใช้ผิดวิธีทำให้เกิดแบบนั้นได้จริง แต่รางวัลที่ใช้เป็นก็เป็น สะพาน พาลูกไปเจอความภูมิใจในตัวเอง แล้วค่อย ๆ ถอยออกเมื่อพฤติกรรมดีกลายเป็นนิสัย

หลักคิดสั้น ๆ: รางวัลคือสะพาน ไม่ใช่ปลายทาง

1. เชื่อมรางวัลกับความภูมิใจ ไม่ใช่แค่ของ

ตอนให้รางวัล อย่าให้เงียบ ๆ ให้ชี้กลับไปที่สิ่งที่ลูกทำด้วย เช่น “นี่คือรางวัลจากความตั้งใจของหนูตลอดสัปดาห์เลยนะ” เพื่อให้ลูกจำความรู้สึกภูมิใจ ไม่ใช่จำแค่ของ

2. ผสมรางวัลที่เป็นประสบการณ์ ไม่ใช่ของอย่างเดียว

ของที่จับต้องได้หมดค่าเร็ว แต่ประสบการณ์และเวลาคุณภาพอยู่ในความทรงจำนาน ลองสลับรางวัลให้หลากหลาย:

• เลือกหนังดูด้วยกันทั้งครอบครัวคืนวันศุกร์

• ได้เป็นคนตัดสินใจว่ามื้อเย็นวันอาทิตย์กินอะไร

• เวลาพิเศษกับพ่อหรือแม่แบบตัวต่อตัวหนึ่งชั่วโมง

3. ให้ลูกมีส่วนเลือกเป้าหมาย

รางวัลที่ลูกเลือกเองมีพลังดึงดูดมากกว่ารางวัลที่เรากำหนดให้ ลองให้ลูกช่วยตั้งว่าอยากสะสมแต้มไปแลกอะไร เป้าหมายที่เขาเป็นคนเลือกจะกลายเป็นแรงจูงใจที่เขาเป็นเจ้าของ

4. อย่าต่อรองรางวัลกลางคัน

มีความต่างสำคัญระหว่าง “ข้อตกลงที่วางไว้ก่อน” กับ “การติดสินบนเฉพาะหน้า” การพูดว่า “ถ้าหยุดร้องเดี๋ยวนี้จะให้ขนม” สอนลูกว่าการงอแงคือหนทางได้ของ ให้ยึดรางวัลที่ตกลงไว้ล่วงหน้า และอย่ายกรางวัลใหม่ขึ้นมาเพื่อดับสถานการณ์เฉพาะหน้า

5. ค่อย ๆ ถอยรางวัลเมื่อกลายเป็นนิสัย

เมื่อพฤติกรรมดีเริ่มเป็นเรื่องปกติแล้ว ไม่ต้องให้รางวัลถี่เท่าเดิม เปลี่ยนจากทุกครั้งเป็นบางครั้งแบบไม่คาดคิด และเพิ่มน้ำหนักให้คำชมแทน จุดหมายคือให้ลูกทำเพราะรู้สึกดีที่ได้ทำ ไม่ใช่เพราะรอของ

6. ชมพฤติกรรมดี แม้วันที่ไม่มีรางวัล

ในวันธรรมดาที่ลูกทำสิ่งดีโดยไม่มีอะไรแลก ให้สังเกตเห็นและเอ่ยถึงมัน “วันนี้หนูช่วยเก็บโต๊ะเองโดยไม่มีใครขอ แม่เห็นนะ” การยืนยันแบบนี้บอกลูกว่าความดีมีค่าในตัวมันเอง ไม่ได้ผูกกับของรางวัลเสมอไป

ใช้ dor-dek ช่วยวางจังหวะรางวัล

dor-dek แยกของรางวัลเป็นสองแบบเพื่อช่วยเรื่องนี้โดยเฉพาะ — แบบ ‘เป้าหมายสะสม’ (milestone) ที่ต้องเก็บแต้มยาว ๆ ช่วยฝึกการรอคอยและการวางแผน กับแบบ ‘แลกได้เลย’ (redeem) สำหรับรางวัลเล็ก ๆ ระหว่างทาง คุณตั้งของรางวัลให้เป็นประสบการณ์ก็ได้ ไม่จำเป็นต้องเป็นของ และเมื่อพฤติกรรมกลายเป็นนิสัยแล้ว ก็ค่อย ๆ ปรับให้แต้มไปโฟกัสที่งานใหม่ ๆ แทน ให้ระบบแต้มเป็นสะพาน แล้วค่อยถอยออกเมื่อลูกเดินได้เอง